વાત છે એને જોવાના દ્રષ્ટિકોણની

 વાત છે એને જોવાના દ્રષ્ટિકોણની,

નહીંતર

સાંજ તો દરરોજ એકસરખી જ ઢળે છે —

રસ્તાઓ પરથી લોકો પસાર થાય,

બારીઓ પર ધીમે ધીમે અંધકાર ઉતરે,

ને સમય

દરેક વસ્તુ પરથી પોતાનો રંગ પાછો ખેંચી લે.

પણ કેટલીક વ્યક્તિઓ

સમયથી નહીં,

આપણા અંદરના ખાલીપાથી ઓળખાય છે.

એના કાન પાછળની ગુલાબીશતા

હંમેશા મને અચંબામાં મૂકે છે —

જાણે કોઈ નરમ સાંજ

ભૂલથી

માનવ શરીરમાં ઉતરી આવી હોય.

અને મારી આંખો નીચેની કાળાશ…

એ તો માત્ર ઊંઘના અભાવથી નથી,

એમાં

ઘણી અધૂરી કલ્પનાઓનું સ્થળાંતર વસે છે.

હું ઘણી વાર

એને સમજવાનો પ્રયત્ન નથી કરતો,

કારણ કે

સમજાઈ ગયેલી વસ્તુઓમાં

રહસ્ય ઓછું થઈ જાય છે.

હું તો ફક્ત

એની નિશબ્દતાની રચના વાંચું છું —

એ ક્યારે અચાનક ચૂપ થઈ જાય છે,

કઈ વાત પર નજર નીચે ઉતારી લે છે,

ને ક્યારે

હાસ્ય પહેલાં

એક પળ જેટલું દુઃખ પસાર થાય છે.

કેટલાક લોકો

શબ્દોમાં નથી વસતા,

તેઓ વિરામચિહ્નોમાં રહે છે.

અને કદાચ

એને જોવું એટલે પણ એ જ —

કોઈ અધૂરા સંગીતની

ગાયબ થયેલી સ્વરલિપિ શોધવી.

વાત છે એને જોવાના દ્રષ્ટિકોણની…

બાકી દુનિયા માટે

એ કદાચ એક સામાન્ય ઉપસ્થિતિ હશે,

પણ મારા અંદર

એ એક આખું ઋતુચક્ર છે —

જ્યાં સતત

પાનખર અને વરસાદ સાથે રહે છે.

હું જાણે અજાણે

મારી અંદરની ઘણી વસ્તુઓ

એની આસપાસ ગોઠવતો ગયો છું —

મારી ઊંઘ,

મારી એકલતા,

મારા વિચારોનો અવાજ,

ને શાંતિ સુધી પહોંચવાના બધા રસ્તાઓ.

એ દ્રષ્ટિકોણમાં

મેં એક એવી દુનિયા બનાવી છે

જ્યાં દરેક રસ્તો

અંતે એની તરફ જ વળી જાય છે.

પણ અજીબ વાત તો એ છે —

એ દુનિયામાં

એ પોતે જ નથી.

હવે તો

એની ગેરહાજરી પણ

એક અલગ પ્રકારની ઉપસ્થિતિ લાગે છે.

જાણે

મધરાત પછીનું સ્ટેશન —

જ્યાંથી ટ્રેન પસાર તો થઈ ગઈ હોય,

પણ પાટાઓમાં રહેલો કંપન

હજુ લાંબા સમય સુધી

શાંત થતો ના હોય.

         - શેહઝાદ

ઘણી વાર આપણા જીવનમાં કેટલીક વ્યક્તિઓ એવી રીતે પ્રવેશે છે કે તેઓ કોઈ ઘટના બનીને નથી આવતી, પરંતુ ધીમે ધીમે આપણા અંદરના દૃશ્યો, વિચારો, સ્મૃતિઓ અને અનુભવવાની રીતને બદલતી જાય છે. શરૂઆતમાં કદાચ એ માત્ર એક સામાન્ય ઉપસ્થિતિ હોય, પરંતુ સમય સાથે આપણું અવલોકન એટલું ગાઢ બનતું જાય છે કે પછી વ્યક્તિ કરતાં એને જોવાનો દ્રષ્ટિકોણ વધુ મહત્વનો બની જાય છે. આ કવિતા મૂળભૂત રીતે એ જ દ્રષ્ટિકોણની અંદર ઊભી થયેલી ભાવસ્થિતિને સમજવાનો પ્રયાસ છે. અહીં લાગણીઓ સીધા સ્વીકારરૂપે નથી આવતી; એ નિશબ્દતા, વિરામો, અધૂરા સંવાદો, સ્મૃતિઓ અને પ્રતીકો મારફતે ધીમે ધીમે પોતાની હાજરી નોંધાવે છે. ઘણી વાર આપણે કોઈ વ્યક્તિને એટલા ઊંડાણથી નિહાળવા લાગીએ છીએ કે એની નાનીમાં નાની હરકતો, એની ચૂપ, એની આંખોની થાક, કે એના હાસ્ય પાછળનો અલ્પ વિરામ પણ અર્થસભર લાગવા લાગે છે અને એ ક્ષણે વ્યક્તિ વાસ્તવિકતા કરતાં વધુ એક આંતરિક અનુભૂતિ બની જાય છે. આ કવિતામાં રહેલી છબીઓ જેવી કે સાંજ, અંધકાર, ગુલાબીશતા, વિરામચિહ્નો, ઋતુચક્ર, સ્ટેશન અને કંપન માત્ર દૃશ્યો નથી, પરંતુ અંદરના માનસિક અને ભાવનાત્મક અવકાશના પ્રતીકો છે, કારણ કે કેટલીક લાગણીઓ શબ્દોથી વધુ તેમના પડઘામાં જીવતી હોય છે. કદાચ એટલા માટે આ કવિતા કોઈને પ્રાપ્ત કરવાની ઇચ્છા વિશે નથી, પરંતુ એ આંતરિક પરિવર્તન વિશે છે, જે કોઈ વ્યક્તિની ઉપસ્થિતિ અથવા ગેરહાજરી આપણા અંદર સર્જી જાય છે. અંતે વાત માત્ર વ્યક્તિની રહેતી નથી, વાત એને જોવાના દ્રષ્ટિકોણની બની જાય છે.